Dementie: van hersenlagen tot omgangsvragen

Auteurs: Ronald Geelen en Hans van Dam
ISBN: 9789036810227
Uitgever: Springer Media B.V.
Verschenen: 12-01-2016
Niet-letterlijke citaten; samenvatting van voor mij relevante passages.

Over de auteurs:

Ronald Geelen is psycholoog bij Thebe Breda. Van zijn hand verschenen verscheidene boeken en honderden artikelen in vaktijdschriften. Bekend zijn onder meer Dementiezorg in de praktijk (2 delen, verschenen bij Bohn Stafleu van Loghum) en Het komt wel goed (Perspectief Uitgevers). Zijn eerste boek Dementie: verhalen en goede raad is eveneens verschenen bij Bohn Stafleu van Loghum.

Hans van Dam is docent en schrijver, gespecialiseerd in hersenletsel en ethische dilemma’s. Hij is voor zijn publicaties meermalen onderscheiden.

Beide auteurs zijn consulent voor het Centrum voor Consultatie en Expertise.

Hersenlagen

Op welke hersenlaag de prikkelverwerking plaatsvindt en hoe (on-)geremd of bewust de erop volgende reactie kan zijn, hangt af van de mogelijkheden en staat van het brein. Het hoogste hersenniveau is alleen onder gunstige omstandigheden bereikbaar.
Bij diffuse hersenschade (diffuus is verspreid over het brein) is er veel risico op het wegvallen van de invloed van bovenaf, omdat de hogere hersenniveaus het meeste van het brein vragen en dus het eerst dienst weigeren.
Iemand met dementie die bij de zorg de zorgverlener ongewenst intiem betast, vertoont meestal geen zelfgekozen gedrag. Hij is niet in staat zichzelf af te remmen bij een bepaalde prikkel.

Ruis filteren lukt mensen met dementie niet meer, waardoor betekenisloze prikkels meer mentale energie verbruiken en deze mensen permanent zijn afgeleid. Opvallend is ook het achterwege blijven van adequate pogingen om met dergelijke ruis om te gaan, zoals vragen of er stootstrippen op die telkens hard dichtslaande deuren kunnen. Het probleemoplossend vermogen ontbreekt. De net te koude of anderszins ongerieflijke wasbeurt met het daarmee samengaand ongemak roept elke dag spanning en afweer op. Het lukt iemand met hersenproblemen niet meer te leren omgaan met deze ongemakken.
Prikkels zijn ook nodig

Bij prikkelarmoede gaan de hersenen zelf prikkels maken. Bij mensen die in een zintuiglijk monotone omgeving verkeren kunnen fantasie en realiteit verstoord raken, en ze kunnen gaan hallucineren, of zichzelf gedragsmatig stimuleren door bijvoorbeeld hard slaan op de tafel of steeds roepen.

Zelfreflectie en empathie

Het gaat bij een teruglopend inlevingsvermogen niet om een bewuste keuze, maar om onvermogen. Hier komt bij dat het vermogen tot zelfreflectie net zo complex is en dus gelijktijdig afneemt. Gevolg: mensen met dementie krijgen meer moeite om na te denken over vragen als ‘waarom doe ik wat ik doe?’, ‘hoe voel ik me nu precies en waarmee heeft dat te maken?’. Kortom: iemand kan zich niet alleen minder verplaatsen in de ander, maar ook niet meer in zichzelf.
Goed bedoelde adviezen zullen vaak slecht worden begrepen, bijvoorbeeld ‘het is gezien uw omstandigheden goed om regelmatig te bewegen’. Zo’n raadgeving doet een beroep op inzicht in de eigen situatie en daaruit een logische gevolgtrekking kunnen maken. Daarmee wordt een beroep gedaan op het hoogste hersenniveau, wat er dus niet meer is. Bewegen voor iemand aanlokkelijk maken zodat iemand daar direct voordeel aan ontleent geeft meer kans om de ander in beweging te krijgen, bijvoorbeeld door voor te stellen te gaan lopen en daarna iets lekkers te gaan eten in het restaurant. Op deze manier doe je een beroep op het nog intacte emotionele brein.

Cognitieve stoornis

Veel ouderen kampen met een lichte, maar merkbare achteruitgang in het geheugen, denken en de emotieregulering. Deze is niet zo uitgesproken dat de diagnose dementie op z’n plaats is. In vakkringen spreekt men van ‘milde cognitieve stoornis’ / Mild Cognitive Impairment / MCI. In 50% van de gevallen is MCI een voorbode van dementie. De functievermindering komt door het normale patroon bij veroudering (afname van grijze stof in de voorste hersendelen en in de wandkwab = pariëtale kwab) en daarbovenop bijvoorbeeld uitputting, sluipend vitaminetekort door weinig of erg eenzijdig eten, niet onderkende diabetes, schildklierproblemen, stress, etc. Bij sterke afname van de grijze stof in de hippocampus en vooral in de directe omgeving van de hippocampus en een abnormale vorm van de hippocampus ontwikkelde 80% van de mensen met MCI binnen een jaar de ziekte van Alzheimer.

Algemene adviezen voor de begeleiding bij Alzheimerdementie
Vasculaire dementie

Vasculaire dementie ontstaat door een opeenvolging van kleine ‘beroertes’ (cerebrovasculaire accidenten, CVA’s), verspreid in de hersenen. Als de verschijnselen van de CVA niet langer dan een paar uur duren spreekt men van een ‘transient ischemic attack’ (TIA) of mini-beroerte.

Aandachtspunten bij vasculaire dementie
Subcorticale dementie

Subcorticale dementie, ook subcorticale leukencefalopathie of de ziekte van Binswanger is een zeldzame vorm van vasculaire dementie.

Aandachtspunten bij subcorticale dementie
Algemene tips
Familie en andere mantelzorgers

Bij mantelzorg zie je vaak dat als één van de kinderen het leeuwendeel van de mantelzorg op zich neemt, de anderen door de persoon met dementie juist worden opgehemeld. Alle zorg van ‘Assepoester’ wordt als vanzelfsprekend ervaren en het gebeurt zelfs dat zij zich ook nog allerlei verwijten over bijvoorbeeld opname moet laten welgevallen. Indirect zijn die verwijten óók een compliment; blijkbaar voelt degene met dementie zich veilig genoeg bij ‘Assepoester’ om zijn beklag te kunnen doen, al gaat dit vaak onbewust.
Als zorgverlener krijgt u onvermijdelijk te maken met ervaringen van tekortschieten en schuldgevoel. Schuldgevoel kan je sterk beïnvloeden, en je motivatie verminderen, waardoor je niet meer kunt doen wat nodig is, en je dus tekortschiet, waardoor je schuldgevoel nog groter wordt. Deze stress moet je zien te vermijden. Onder het schuldgevoel ligt het al dan niet terechte idee dat je de situatie had moeten en kunnen beïnvloeden. Gemaakte keuzes kunnen anders uitpakken dan verwacht, ook als ze vooraf goed doordacht waren. We neigen ernaar te overschatten wat we in een bepaalde situatie wisten en hadden kunnen of moeten doen. Veroordeel jezelf niet te snel: achteraf voorspellen is makkelijk!

Filmtip

Documentaire Mist (uit 2010, van documentairemaker Karin Hillebrand van L1), over hoofdpersoon Lou Prevoo uit Valkenburg. Geheel te zien op www.documentairenet.nl/review/mist

top

Home (Laura)

Home www.ratje-toe.nl

ADHD en Borderline
    ADHD
    Borderline
    Overlap
    Wilskracht
    Is ADHD een hype?
    Boeken over ADHD
    Links ADHD en Borderline
    Schuld van de ouders?

Tips
    Algemeen
    PDA/Palm
    Software (met downloads!)
    Internet-veiligheid
    Webbouwen

Arbeidsongeschikt
    Herkeuring
    Reïntegratielogboek

Joepie!
    Boeken
    Recepten
    Muziek
    Foto's
    Trouwerij Laura en Mark!
    Vakantie
    Zon
    Vrienden
    Films
    Archief van deze site

Blog-Ratje-toe
Gastenboek
Gastenboek-archief
Statistieken Ratje-toe.nl
Laura op Wikipedia
Laura op Bookcrossing
Laura op Last.fm
Laura op Twitter
Laura op Facebook
Laura op LinkedIn